Chủ Nhật, 7 tháng 3, 2010
Thứ Tư, 3 tháng 3, 2010
Đại đồng
TTC: Hè đến nơi rồi, mời các bác uống bia!
Khi tôi đến , “câu lạc bộ “ Cây Si đang vào tuần thứ ba , không khí có vẻ vẻ trầm lặng . Trên đầu cả nhóm , những chùm rễ si lưa thưa đang ngả sang trăng trắng đung đưa rất khẽ . Lạ nhỉ , có nhẽ nào trời ẩm ướt sắp đổ mưa lại là cái lý để dân nhậu phải lặng lẽ .
- Barca bị Chelsea hạ rồi . Ba - một ! - Một người giải thích cho sự ngơ ngác của tôi .
- Dù sao còn trận lượt về kia mà .-Người khác lên tiếng - Bóng đá tấn công là thế . Thua thì thua , xem vẫn quyến rũ .
-Nào , thì ta uống mừng bóng đá tấn công !
Người thứ ba “tổng kết “ . Cả bọn ngửa cổ cạn nỗi đắng cay của Barca , một tuần nữa cho hi vọng ở trận lượt về . Nhất trí trăm phần trăm .
Ơ bãi bia , người ta luôn chuộng phong cách tấn công . Sự lãng mạn tuyệt vời hun đúc những người đàn ông , đoàn kết họ lại trong tinh thần đại đồng ghê gớm . Khéo nay mai có bóng đã chuyên nghiệp , các câu lạc bộ cổ động viên tuyển người trước hết phải sở cậy vào bãi bia . Rồi cũng đến lúc có những “ bãi Thể Công “ , “ bãi Đường sắt “ như cái quán bar nổi tiếng của đội Olimpic Marseille tít bên trời Tây kia chứ ...
#
Tôi con nhà gia giáo , lần đầu uống bia là khi Hinh đến tìm. Hinh không hề quen tôi , nhưng thằng bạn thân của tôi đang “cưa “ người yêu hắn . Dù vậy ,”vấn đề “ được nhất trí nhanh chóng sau khi tôi với Hinh đánh đổ một lũ bia chai Hà Nội . Hai mươi hai tuổi mới uống bia so với bây giờ là quá lạc hậu , so với những cô cậu sành điệu phải là hủ bại rồi . Nhưng sau trận ấy tôi tỉnh ra hai điều hệ trọng . Một là ,bia giúp người ta can trường hẳn , quyết định những việc tày trời rất dễ . Hai , là tôi uống được , không đến nỗi ba say chưa chai .
Cái thuở chập chững uống ấy , sự bia bọt vừa giản tiện vừa cách rách vô cùng . Đang chiến tranh , ai có tiền mà thả dàn được , có thì cũng nhìn nhau dàn hàng ngang cùng tiến kẻo mang tiếng “hưởng lạc “ , “cá nhân “. Bia hơi mậu dịch xếp hàng cắn xèng cả dây dài chục mét , người nọ nối người kia mặt mũi nghiêm trọng không thể tưởng , bao nhiêu công lực vận hết vào cánh tay giữ xèng mà chỉ được mỗi . Dăm đồng gì đó , một vại đủ nửa lít kèm bát bầu dục trần hay đĩa nộm từ thứ tư tuần trước . Mặt mậu dịch khinh khỉnh . Mồ hôi chảy tới đâu biết tới đó , thoát khỏi hàng người , tay bê đĩa ,tay khư khư giữ vại Dân Chủ bọt thủy tinh nhiều hơn bọt bia chen ra đến chỗ ngồi là đã hả hê , ngất ngưởng hơn cụ Nguyễn Công Trứ rồi . “ Hạnh phúc quá đơn sơ ...” , lẽ ra người ta phải sáng tác bài hát ấy từ thuở ấy mới phải chứ . Thế nên khi Thứ , một phiên dịch tiếng Nga - nghĩa là ăn lương Tây - bê cả két Hà Nội từ trong kho ra thì cả bọn đờ ra vì cảm động . Thứ ngồi đó phân phát những mắng mỏ , chế giễu mà không ai dám hó hé . Chiều ấy trong quán phở bia Mỹ Kinh , Thứ là ông vua , bạn bè bỗng thành thần dân , cả bàn là một đẳng cấp siêu việt , cảm hứng thăng hoa tới vô cùng .
Hết chiến tranh , xã hội bước vào thời kì bình trị , phát triển theo chiều tăng tiến . Các vận động đưa nữ quyền lên ngôi làm dấy lên nhu cầu giải phóng đàn ông . Không biết có phải vì thế mà sự nghiệp bia bọt phát triển mạnh . Quãng đầu những năm tám mươi , đĩa mì xào thịt trâu đã được quyền kèm vại bia vàng óng sủi bọt đứ đừ . Đến giờ thì nhà nhà uống bia , tỉnh tỉnh làm bia xuất khẩu sang nhau . Những HUDA , THADA , VIDA , HALIDA mọc lên như nấm sau mưa . Ân tượng về đất nước Đan Mạch chuyển từ Andersen sang công nghệ liên kết cho ra thứ cảm hứng tuyệt vời nhất . Lon, chai được nhâm nhi trong phòng lạnh bên các nhân tình nhân bánh chung tình theo giờ , càng tiêu tiền “chùa “ càng bôm bốp bật khỏe . Nhiều em ca -ve học được bản lĩnh cứ nhắm mắt nín thở zdô , xong lại vào toa lét móc họng , hàng giờ thế đi đứng vẫn tỉnh queo . Trong cơn có men , có tình vầy vậy , khách chịu chi tới tiền triệu lắm . Dân chơi ra gì mà !
Nhưng đa phần đám sành sỏi , không nhiều tiền lắm và cũng không màng tiếng chịu chơi đều thích bia hơi hơn . Nhất là ở Hà Nội , nghe nói nhà máy bia có mỏ nước chứa vi lượng gì gì sản xuất được bia hơi “ngon nhất thế giới “ . Chai lọ lon hộp liên kết với Đan Mạch đan miếc cũng không thể bằng bom vại . Và bia hơi phải uống ở bãi mới hả . Chứ dưới một mái nhà hầm hập, nó cứ phải hét lên , ới khản cổ phục vụ bàn mới thủng thì dù mồi đậm thế nào cũng cứ dở mồm . Lãng phí phạm , bằng đem bia đi đổ lỗ dế .
Thử tưởng xem , xung quanh là bè bạn ,bên trên là bầu trời thoáng đãng nó cho phép ta bộc lộ hết những dí dỏm , những lời vô nghĩa vô thức , kì thú hơn bao nhiêu . Tứ hải giai huynh đệ , đại đồng , tương thân tương ái mới là đây . Bãi bia là địa chỉ vàng chấp nhận mọi thân phận , túi tiền , tâm trạng . Không có sang hèn ,tôn ti , bàn này có thể vắt sang bàn kia những chủ đề vĩ đại cỡ bóng đá hay ông con bà vợ thằng chồng ... Dù chỉ dăm ba củ lạc hay bộn bề thức nhắm , bia đã vào là lời phải ra . Có bao nhiêu mồm thì bấy nhiêu hùng hổ chẳng cần ai nghe , cứ mình mình hùng biện cũng đã lắm . Bao nhiêu cánh tay là bấy nhiêu động tác khoát đạt , hào sảng . Đến lúc uống tới , chỉ mỗi câu càng nhắc đi nhắc lại càng sướng kệ cha thằng nào không hiểu . Bốc nhất là hát được , cả mâm đồng ca “Anh vẫn hành quân “ , nhất trí sửa chữa ông Huy Du thành “ thôi thế thì thôi , thôi thì thôi thế thì ... “, tình đồng đội sao mà ngấm nghía , mà da diết ...
Uống xong về nhà ăn cơm với gia đình thì chao ôi , kẻ coi vợ bằng vung , người nem nép hối hận . Mà vợ là cái giống nói dối nó còn chả tin nữa là nói thật . Bởi thế , sự dùng dằng ngoài bãi mới dài mãi ra . Không khắt khe quy phạm ba bát bốn đĩa như cỗ truyền thống , không mưu lược cài cắm nhau như ở khách sạn , “ khế ngọt “ đưa bên a đi hái chùm rượu Tây lúc lỉu . Mà có thể lì lợm bám bàn hoặc cứ ngồi yên trên xe ghếch vỉa hè làm đôi vại đỡ khát . Được cái đi “ gì “ rất dễ , “ WC” chỉ là mảnh tôn bình dị dựng hờ cách đấy dăm mét , hương vị quyện cả vào món sào . Hình như bãi bia thành phố có gốc gác từ quán nước dưới gốc đa xưa , nơi ông thợ cầy có thể làm một thôi nước chè xanh rồi rít thuốc lào say ngã ngửa . Lại hình như nó có họ với những hội làng ,ai ai cũng được phép dón hòn xôi ,tợp chén rượu chèn miếng thịt mỡ luộc rồi ngất ngư xênh tiền với hành vân lưu thủy .
Bãi bia Hà Nội , mỗi nơi hấp dẫn khách mỗi kiểu . Nhưng tiêu chuẩn đầu tiên vẫn là có ngon không . Bãi Ngọc Hà và Câu lạc bộ Quân đội uống thả phanh đầu vẫn trong vắt . Bia Hàng Vải đậm , ai cũng bảo ngon nhưng lắm lúc nằng nặng đầu . Lắm chỗ đúng là nước lã có cồn . Dân sành phân rõ bia thứ thiệt , nghĩa là không pha với bia ba- bẩy , bốn - sáu (ba phần nước với bẩy phần bia ) ... Nghe nói trên Bưởi có những lò bia rất đậm , nước lã pha “vô tư đi “, bán thì lãi nhưng thằng uống nhức đầu muốn chết . Lại còn những bia thương binh , bia tàn tật... Sau chất lượng , người ta kén đến địa điểm ,thức ăn , cách mời . Những ông chủ béo tốt , thần thái vui tươi thường kéo khách hơn loại da mặt sát tận xương . Mỗi nơi lại có món độc làm của riêng, trưng biển “gia truyền “ , như thịt chó chặt , rau cần xào bún , rau dấp cá , mướp đắng ... Quán Cây Bàng Lý Quốc Sư có cá rô ron rán ròn , tiết canh ngan . Lại một ông lủng lẳng hòm gỗ vẽ chữ Tây cacahouete với địa chỉ Hàng Thiếc đi từ bãi này sang bãi khác giao lạc rang húng lìu ngon chúa sừng , hết hòm thì thôi, nhất định không bán thêm lạc non lạc độn . Vỉa hè đường Láng Hạ rộng mênh mông tha hồ ngồi duỗi dài , lại “ trồng “ được cả lẩu dê . “Mùi “ , “Lan Chín “ , “ Hoàn Béo”, “Hải Xồm”, “Nghi Râu “, “Đỉnh Hói “ ... là những cái tên đủ lẫm liệt làm đấng trượng phu động lòng ngay từ câu ới đầu tiên . Cứ dầm dề , rồi quá trưa , khách có thể quên bữa với cơm nắm muối vừng của những người bán rong từ Như Quỳnh , Lạc Đạo sang ; giờ khắc của những vại cuối cùng thiêng liêng .
Theo quan điểm lập trường của các bà thì bãi bia là chỗ chẳng ra gì . Về đạo đức , nó làm bê tha đàn ông , đánh mất điểm để xây dựng gia đình văn hóa mới . Về sức khỏe thì thậm mất vệ sinh , ăn uống gì mà ngay cạnh cống rãnh . Về thẩm mĩ , chân tay đờ đẫn , mặt trời còn phải gọi là cụ thì không thể chấp nhận được . Và về mặt tâm lí , có quái gì mà các lão chồng không gặp nhau hàng ngày không đựơc nhỉ ? Tưng nấy chuyện , nói mãi phải hết chứ . Thế là chàng đi thiếp cũng theo cùng , có bà ra tận bãi hầu chuyện chồng , báo hại mấy ông bạn nhậu phải uống bia pha dấm ớt .
Nhưng mặc lòng các bà xử theo phương châm của ngành y tế “phòng bệnh hơn chữa bệnh “ ,đám đàn ông cứ phải quấn quýt nhau . Có lẽ nữ nhân tầm thường không thể hiểu thế nào là sự hào sảng , là không khí dân chủ , cởi mở , bình quyền bình đẳng. Những quân nhân tháo lon , những công chức đi trốn stresse có thể khẳng định mình , quên đi tư tưởng hèn hạ “nhất vợ nhì giời”. Uông xong đi karaoke khai thác tiềm năng thanh nhạc lại chả hơn ối bọn cờ bạc nghiện hút a ? “Cặp phạm trù “ bia hơi - bóng đá dứt định lành mạnh hơn cặp nhạc rốc - ma túy , chứ lị !
Dấy lên một cách tự phát - chứ không tự giác , không có nhân cốt , đội ngũ cán bộ chuyên trách , phong trào uống bia đã có một bề rộng, chiều sâu phong phú với chân đế vững chắc . Sức sống đó cho thấy nhu cầu giải phóng đàn ông là có thật và bức xúc lắm . Được định hướng , liệu nó có những đóng góp tích cực hơn cho xã hội chăng ?
“Bãi bia là sân nhạc rốc đủ tiết tấu , không cần lĩnh xướng , là Lương Sơn Bạc không có đại ca . Uống xong là về đoàn kết , thương yêu gia đình hơn , đừng có eo xèo đây nhá ...”
Một thợ nhậu đã chân thành tổng kết thế trong lúc tỉnh táo. Hỡi một nửa thế giới không có bia bọt , các mợ đã thủng chưa ?
TrChienK3 2001
Khi tôi đến , “câu lạc bộ “ Cây Si đang vào tuần thứ ba , không khí có vẻ vẻ trầm lặng . Trên đầu cả nhóm , những chùm rễ si lưa thưa đang ngả sang trăng trắng đung đưa rất khẽ . Lạ nhỉ , có nhẽ nào trời ẩm ướt sắp đổ mưa lại là cái lý để dân nhậu phải lặng lẽ . - Barca bị Chelsea hạ rồi . Ba - một ! - Một người giải thích cho sự ngơ ngác của tôi .
- Dù sao còn trận lượt về kia mà .-Người khác lên tiếng - Bóng đá tấn công là thế . Thua thì thua , xem vẫn quyến rũ .
-Nào , thì ta uống mừng bóng đá tấn công !
Người thứ ba “tổng kết “ . Cả bọn ngửa cổ cạn nỗi đắng cay của Barca , một tuần nữa cho hi vọng ở trận lượt về . Nhất trí trăm phần trăm .
Ơ bãi bia , người ta luôn chuộng phong cách tấn công . Sự lãng mạn tuyệt vời hun đúc những người đàn ông , đoàn kết họ lại trong tinh thần đại đồng ghê gớm . Khéo nay mai có bóng đã chuyên nghiệp , các câu lạc bộ cổ động viên tuyển người trước hết phải sở cậy vào bãi bia . Rồi cũng đến lúc có những “ bãi Thể Công “ , “ bãi Đường sắt “ như cái quán bar nổi tiếng của đội Olimpic Marseille tít bên trời Tây kia chứ ...
#
Tôi con nhà gia giáo , lần đầu uống bia là khi Hinh đến tìm. Hinh không hề quen tôi , nhưng thằng bạn thân của tôi đang “cưa “ người yêu hắn . Dù vậy ,”vấn đề “ được nhất trí nhanh chóng sau khi tôi với Hinh đánh đổ một lũ bia chai Hà Nội . Hai mươi hai tuổi mới uống bia so với bây giờ là quá lạc hậu , so với những cô cậu sành điệu phải là hủ bại rồi . Nhưng sau trận ấy tôi tỉnh ra hai điều hệ trọng . Một là ,bia giúp người ta can trường hẳn , quyết định những việc tày trời rất dễ . Hai , là tôi uống được , không đến nỗi ba say chưa chai .
Cái thuở chập chững uống ấy , sự bia bọt vừa giản tiện vừa cách rách vô cùng . Đang chiến tranh , ai có tiền mà thả dàn được , có thì cũng nhìn nhau dàn hàng ngang cùng tiến kẻo mang tiếng “hưởng lạc “ , “cá nhân “. Bia hơi mậu dịch xếp hàng cắn xèng cả dây dài chục mét , người nọ nối người kia mặt mũi nghiêm trọng không thể tưởng , bao nhiêu công lực vận hết vào cánh tay giữ xèng mà chỉ được mỗi . Dăm đồng gì đó , một vại đủ nửa lít kèm bát bầu dục trần hay đĩa nộm từ thứ tư tuần trước . Mặt mậu dịch khinh khỉnh . Mồ hôi chảy tới đâu biết tới đó , thoát khỏi hàng người , tay bê đĩa ,tay khư khư giữ vại Dân Chủ bọt thủy tinh nhiều hơn bọt bia chen ra đến chỗ ngồi là đã hả hê , ngất ngưởng hơn cụ Nguyễn Công Trứ rồi . “ Hạnh phúc quá đơn sơ ...” , lẽ ra người ta phải sáng tác bài hát ấy từ thuở ấy mới phải chứ . Thế nên khi Thứ , một phiên dịch tiếng Nga - nghĩa là ăn lương Tây - bê cả két Hà Nội từ trong kho ra thì cả bọn đờ ra vì cảm động . Thứ ngồi đó phân phát những mắng mỏ , chế giễu mà không ai dám hó hé . Chiều ấy trong quán phở bia Mỹ Kinh , Thứ là ông vua , bạn bè bỗng thành thần dân , cả bàn là một đẳng cấp siêu việt , cảm hứng thăng hoa tới vô cùng .
Hết chiến tranh , xã hội bước vào thời kì bình trị , phát triển theo chiều tăng tiến . Các vận động đưa nữ quyền lên ngôi làm dấy lên nhu cầu giải phóng đàn ông . Không biết có phải vì thế mà sự nghiệp bia bọt phát triển mạnh . Quãng đầu những năm tám mươi , đĩa mì xào thịt trâu đã được quyền kèm vại bia vàng óng sủi bọt đứ đừ . Đến giờ thì nhà nhà uống bia , tỉnh tỉnh làm bia xuất khẩu sang nhau . Những HUDA , THADA , VIDA , HALIDA mọc lên như nấm sau mưa . Ân tượng về đất nước Đan Mạch chuyển từ Andersen sang công nghệ liên kết cho ra thứ cảm hứng tuyệt vời nhất . Lon, chai được nhâm nhi trong phòng lạnh bên các nhân tình nhân bánh chung tình theo giờ , càng tiêu tiền “chùa “ càng bôm bốp bật khỏe . Nhiều em ca -ve học được bản lĩnh cứ nhắm mắt nín thở zdô , xong lại vào toa lét móc họng , hàng giờ thế đi đứng vẫn tỉnh queo . Trong cơn có men , có tình vầy vậy , khách chịu chi tới tiền triệu lắm . Dân chơi ra gì mà !
Nhưng đa phần đám sành sỏi , không nhiều tiền lắm và cũng không màng tiếng chịu chơi đều thích bia hơi hơn . Nhất là ở Hà Nội , nghe nói nhà máy bia có mỏ nước chứa vi lượng gì gì sản xuất được bia hơi “ngon nhất thế giới “ . Chai lọ lon hộp liên kết với Đan Mạch đan miếc cũng không thể bằng bom vại . Và bia hơi phải uống ở bãi mới hả . Chứ dưới một mái nhà hầm hập, nó cứ phải hét lên , ới khản cổ phục vụ bàn mới thủng thì dù mồi đậm thế nào cũng cứ dở mồm . Lãng phí phạm , bằng đem bia đi đổ lỗ dế .
Thử tưởng xem , xung quanh là bè bạn ,bên trên là bầu trời thoáng đãng nó cho phép ta bộc lộ hết những dí dỏm , những lời vô nghĩa vô thức , kì thú hơn bao nhiêu . Tứ hải giai huynh đệ , đại đồng , tương thân tương ái mới là đây . Bãi bia là địa chỉ vàng chấp nhận mọi thân phận , túi tiền , tâm trạng . Không có sang hèn ,tôn ti , bàn này có thể vắt sang bàn kia những chủ đề vĩ đại cỡ bóng đá hay ông con bà vợ thằng chồng ... Dù chỉ dăm ba củ lạc hay bộn bề thức nhắm , bia đã vào là lời phải ra . Có bao nhiêu mồm thì bấy nhiêu hùng hổ chẳng cần ai nghe , cứ mình mình hùng biện cũng đã lắm . Bao nhiêu cánh tay là bấy nhiêu động tác khoát đạt , hào sảng . Đến lúc uống tới , chỉ mỗi câu càng nhắc đi nhắc lại càng sướng kệ cha thằng nào không hiểu . Bốc nhất là hát được , cả mâm đồng ca “Anh vẫn hành quân “ , nhất trí sửa chữa ông Huy Du thành “ thôi thế thì thôi , thôi thì thôi thế thì ... “, tình đồng đội sao mà ngấm nghía , mà da diết ...
Uống xong về nhà ăn cơm với gia đình thì chao ôi , kẻ coi vợ bằng vung , người nem nép hối hận . Mà vợ là cái giống nói dối nó còn chả tin nữa là nói thật . Bởi thế , sự dùng dằng ngoài bãi mới dài mãi ra . Không khắt khe quy phạm ba bát bốn đĩa như cỗ truyền thống , không mưu lược cài cắm nhau như ở khách sạn , “ khế ngọt “ đưa bên a đi hái chùm rượu Tây lúc lỉu . Mà có thể lì lợm bám bàn hoặc cứ ngồi yên trên xe ghếch vỉa hè làm đôi vại đỡ khát . Được cái đi “ gì “ rất dễ , “ WC” chỉ là mảnh tôn bình dị dựng hờ cách đấy dăm mét , hương vị quyện cả vào món sào . Hình như bãi bia thành phố có gốc gác từ quán nước dưới gốc đa xưa , nơi ông thợ cầy có thể làm một thôi nước chè xanh rồi rít thuốc lào say ngã ngửa . Lại hình như nó có họ với những hội làng ,ai ai cũng được phép dón hòn xôi ,tợp chén rượu chèn miếng thịt mỡ luộc rồi ngất ngư xênh tiền với hành vân lưu thủy .
Bãi bia Hà Nội , mỗi nơi hấp dẫn khách mỗi kiểu . Nhưng tiêu chuẩn đầu tiên vẫn là có ngon không . Bãi Ngọc Hà và Câu lạc bộ Quân đội uống thả phanh đầu vẫn trong vắt . Bia Hàng Vải đậm , ai cũng bảo ngon nhưng lắm lúc nằng nặng đầu . Lắm chỗ đúng là nước lã có cồn . Dân sành phân rõ bia thứ thiệt , nghĩa là không pha với bia ba- bẩy , bốn - sáu (ba phần nước với bẩy phần bia ) ... Nghe nói trên Bưởi có những lò bia rất đậm , nước lã pha “vô tư đi “, bán thì lãi nhưng thằng uống nhức đầu muốn chết . Lại còn những bia thương binh , bia tàn tật... Sau chất lượng , người ta kén đến địa điểm ,thức ăn , cách mời . Những ông chủ béo tốt , thần thái vui tươi thường kéo khách hơn loại da mặt sát tận xương . Mỗi nơi lại có món độc làm của riêng, trưng biển “gia truyền “ , như thịt chó chặt , rau cần xào bún , rau dấp cá , mướp đắng ... Quán Cây Bàng Lý Quốc Sư có cá rô ron rán ròn , tiết canh ngan . Lại một ông lủng lẳng hòm gỗ vẽ chữ Tây cacahouete với địa chỉ Hàng Thiếc đi từ bãi này sang bãi khác giao lạc rang húng lìu ngon chúa sừng , hết hòm thì thôi, nhất định không bán thêm lạc non lạc độn . Vỉa hè đường Láng Hạ rộng mênh mông tha hồ ngồi duỗi dài , lại “ trồng “ được cả lẩu dê . “Mùi “ , “Lan Chín “ , “ Hoàn Béo”, “Hải Xồm”, “Nghi Râu “, “Đỉnh Hói “ ... là những cái tên đủ lẫm liệt làm đấng trượng phu động lòng ngay từ câu ới đầu tiên . Cứ dầm dề , rồi quá trưa , khách có thể quên bữa với cơm nắm muối vừng của những người bán rong từ Như Quỳnh , Lạc Đạo sang ; giờ khắc của những vại cuối cùng thiêng liêng .
Theo quan điểm lập trường của các bà thì bãi bia là chỗ chẳng ra gì . Về đạo đức , nó làm bê tha đàn ông , đánh mất điểm để xây dựng gia đình văn hóa mới . Về sức khỏe thì thậm mất vệ sinh , ăn uống gì mà ngay cạnh cống rãnh . Về thẩm mĩ , chân tay đờ đẫn , mặt trời còn phải gọi là cụ thì không thể chấp nhận được . Và về mặt tâm lí , có quái gì mà các lão chồng không gặp nhau hàng ngày không đựơc nhỉ ? Tưng nấy chuyện , nói mãi phải hết chứ . Thế là chàng đi thiếp cũng theo cùng , có bà ra tận bãi hầu chuyện chồng , báo hại mấy ông bạn nhậu phải uống bia pha dấm ớt .
Nhưng mặc lòng các bà xử theo phương châm của ngành y tế “phòng bệnh hơn chữa bệnh “ ,đám đàn ông cứ phải quấn quýt nhau . Có lẽ nữ nhân tầm thường không thể hiểu thế nào là sự hào sảng , là không khí dân chủ , cởi mở , bình quyền bình đẳng. Những quân nhân tháo lon , những công chức đi trốn stresse có thể khẳng định mình , quên đi tư tưởng hèn hạ “nhất vợ nhì giời”. Uông xong đi karaoke khai thác tiềm năng thanh nhạc lại chả hơn ối bọn cờ bạc nghiện hút a ? “Cặp phạm trù “ bia hơi - bóng đá dứt định lành mạnh hơn cặp nhạc rốc - ma túy , chứ lị !
Dấy lên một cách tự phát - chứ không tự giác , không có nhân cốt , đội ngũ cán bộ chuyên trách , phong trào uống bia đã có một bề rộng, chiều sâu phong phú với chân đế vững chắc . Sức sống đó cho thấy nhu cầu giải phóng đàn ông là có thật và bức xúc lắm . Được định hướng , liệu nó có những đóng góp tích cực hơn cho xã hội chăng ?
Một thợ nhậu đã chân thành tổng kết thế trong lúc tỉnh táo. Hỡi một nửa thế giới không có bia bọt , các mợ đã thủng chưa ?
TrChienK3 2001
Thứ Ba, 23 tháng 2, 2010
Vui Xuân
Thứ Tư, 17 tháng 2, 2010
Chủ Nhật, 14 tháng 2, 2010
Đường Hoa Nguyễn Huệ.
Theo truyền thống những năm gần đây. Khi dịp Tết về thì đường Nguyễn Huệ, Quận 1 được biến thành đường đi bộ và được trang hoàng thành đường Hoa. Tôi thường ra đây chụp hình khi nơi này còn là chợ Hoa tết, máy hình chụp phim dương bản màu. Chợ hoa thì không được sắp xếp theo một kịch bản dựng sẵn, nhưng cũng có nhiều điểm đặc sắc do sáng tạo của các cá nhân, đôi khi cả nghệ nhân. Đường Hoa được thiết kế chi tiết, được bảo trợ bởi UBND Thành phố và được nhiều đơn vị kinh doanh du lịch tài trợ. Năm nay, về qui mô thì không thua năm ngoái, nhưng chủ đề không có mới nhiều, ngoại trừ bộ sưu tầm các tượng điêu khắc mà trong đó tôi thích nhất là tượng một cô gái đang chăm chú vô BLOG. Cũng là tác phẩm dễ hiểu nhất, còn lại là các công trình mà người xem dù có coi tên tác phẩm cũng khó nhận ra được nội dung. Năm nay tôi đi dạo đường hoa tối 29 tết vì sợ 30 không chen nổi. Vậy mà vẫn thất vọng vì đông người quá, chỉ có cách giơ máy cao quá đầu mà chộp. Xin giới thiệu một số cảnh về đường Hoa nổi tiếng SG trong số nhiều hình tôi chộp được.
Đầu đường là hai chú Hổ, biểu tượng của năm
Đường Lê Lợi dẩn tới đường Hoa
Trang hoàng lới vào là Cúc vàng đặc trưng Nam bộ
Bạn sẽ còn thấy cúc vàng dài dài dọc đường Hoa
Màu vàng của mùa màng bội thu.
Dọc bên lề là các thảm cẩm chướng xen nhau.
và hành lang hoa đăng dọc theo suốt chiều dài đường hoa.
Các bạn trẻ thích chui vào đây chụp hình với các ngọn đèn lung linh nhiều sắc màu.
Một điểm nữa thu hút giới trẻ, hai trái tim kết bằng hoa lồng nhau.
Năm nay Tết ta đúng dịp lễ Tình yêu!
Những cao ốc hai bên đường Hoa cũng ăn theo, rực rỡ.
Biểu tượng mái nhà Rông hay các nhịp cầu?
Bức tượng ông 30 này thật ấn tượng (cả về kích thước!)
Một góc làng quê giữa lòng đô thị...
Có cả nghệ nhân nặn tò he tới từ vùng đồng bẳng bắc bộ...
với sông nước miền tây....
và tiếng lộc cộc của xe thổ mộ chở hoa ra chợ.
Trống đồng và Hoa
Cặp rồng phun châu đang vươn ra bến Bạch Đẳng, điểm cuối của đường Hoa.
Nơi đầu rồng chụm lại.
Thảm và trụ Hoa
Và đây là cô gái Blogger tôi nói tới.
Bạn có đoán được tác phẩm này nói gì? Chủ đề ghi ở đây là "bạo lực" !?
Hoa khổng lồ...ít nhất thì nhụy của chúng là hoa thật.
Tất cả là Hoa, kể cả những bông hoa nước nhiều màu.
Đường Hoa cũng không thể thiếu Nữ hoàng Hoa!
Và hương sắc núi rừng.
Đường Hoa sẽ hoàn hảo nếu không có những mớ lằng nhẳng phía trên.
Không khí SG về đêm mát mẻ và dễ chịu thật tuyệt nếu không quá đông người.
Thứ Bảy, 13 tháng 2, 2010
Chủ Nhật, 7 tháng 2, 2010
HN đón Xuân
Năm nay thời tiết thật kỳ lạ. Vào ngày ông Táo lên trời thì khí trời nóng ấm. Tôi lượn ra bờ hồ Hoàn Kiếm coi không khí chuẩn bị tết của thủ đô. Năm nay có lẽ do thời tiết mà mọi người có vẻ uể oải, trước cửa Bách hóa Tràng Tiền cũ, các đồ trang trí vẫn ngổn ngang chờ được sắp xếp. Xung quanh Hồ Gươm, các cô công nhân công ty công viên cây xanh vẫn đang xếp các chậu hoa thành các mảng trang trí chào xuân.
Mưa rồi nắng, đào HN nở tung từ 23,24 tết!
Hoa lốc....luôn xua về những ký ức HN xưa, khi còn trẻ...lúc trẻ thơ
Tranh cổ động và Hà Nội! may mắn là hôm nay vẫn còn thấy được, dù chỉ còn tại vị trí này.
Các chậu hoa đang được sắp xếp, bày quanh bờ Hồ.
Chỉ những bông hoa tươi mới hàm ý xuân trong cảnh này.
1000 năm Tháp Rùa!
Ông vua khai sinh Thăng Long - Hà Nội
Sắc xuân sớm.
Những cây đỗ quyên này có nhập từ Trung Quốc?
Các thùng các tông in tuyền chữ tàu và bên trong gói báo Tàu.
Cúc vàng gợi nhớ tết phương Nam.
Họa sỹ đường phố và người mẫu (khách hàng)
Đền Ngọc Sơn.
Cầu Thê Húc
Và các Teen thủ đô đang dự đoán tương lai qua những lá bài.....
Ngay dưới chân Tháp Bút!
Màn hình ở Bờ Hồ thông báo còn 245 ngày nữa là đến Đại Lễ hội Ngàn năm Thăng Long.
Do máy bay bị trễ nên chẳng kịp tham gia tất niên vui vẻ tại Vườn Treo cùng các bạn trỗi (xấu, tốt, cũ mới....), tôi góp phóng sự ảnh này như một món quà xuân nhỏ tặng cộng đồng.
Thứ Ba, 2 tháng 2, 2010
TẾT NĂM 1968
Nhân dịp xuân tới, X Nam chia sẻ với ACE câu chuyện tết cuối cùng của K3 ở QL liên quan một người bạn mới xa chúng ta chưa lâu.
Đó là cái tết cuối cùng của khóa 3 ở Quế Lâm. Theo yêu cầu của Ban chỉ huy đại đội, mỗi trung đội phải có ít nhất một tiết mục tự biên tự diễn để tham gia vào buổi liên hoan đón tết toàn đại đội và chọn tiết mục hay tham gia đêm văn nghệ đón tết của toàn trường. Tôi ở trung đội 4, trung đội trưởng là Việt Hùng, phân công thế nào không biết mà một hôm Xuân Lăng gặp tôi bảo đi tập kịch. Tôi phản ứng và từ chối ngay nhưng X.Lăng thanh minh không phải V.Hùng phân công mà do chính hắn chọn tôi vì vở kịch là do hắn tự biên, hắn muốn tự diễn nhưng chẳng thằng nào trong trung đội chịu diễn cùng, bí quá hắn chọn tôi vì hai thằng thân nhau. Giận dữ và chửi thề, hắn chịu và nghe hết, rồi động viên cả vở kịch chỉ có ba nhân vật, tôi đóng thằng cảnh sát nói hai ba câu thôi và chỉ còn tôi mới chịu giúp hắn. Hết nước, thôi liều vì bạn !
Nội dung vở kịch đại khái là "Sài Gòn ; Một Việt Cộng (VC) đang đem trong người tài liệu đến điểm hẹn ; Gặp lúc một thằng cảnh sát đi khám xét ;VC giác ngộ và đưa tài liệu cho chú bé đánh giày giữ giùm ; chú bé đánh giày đấu trí với thằng cảnh sát ; Thằng cảnh sát bỏ đi ; VC quay lại lấy tài liệu và cảm ơn chú bé đánh giày. ". Cuối cùng X.Lăng đóng chú bé đánh giày (vai khó nhất), hình như Cao Quốc Bảo đóng VC (vai khó nhì), còn tôi là thằng cảnh sát. Kịch của nó lại viết theo thể nhạc kịch, tôi chỉ còn nhớ chú bé đánh giày có đoạn hát thế này : "Đánh giày, đánh giày đi ! Tôi là chú bé đánh giày đây, sống lâu ngày ở nơi đô thành ! Giày trắng tôi đánh xi trắng, còn giày màu tôi dùng xi màu ! Nắng không phai, mưa không mờ ! Đánh giày, đánh giày đi!". Vai tôi đúng là chỉ có hai ba câu quát tháo, nhưng nó cũng bắt tập đi tập lại sao cho mặt mày dữ dằn, tiếng nói như cha người ta.
Diễn ở liên hoan đại đội, được chọn diễn đêm văn nghệ toàn trường. Thấy bạn mình sướng vì là "kịch tác gia" thì vui lây cho nó, chứ bản thân thì chán bỏ bà!
Mấy chục năm sau, gặp lại nhau ở Vũng Tàu, "kịch tác gia" của năm 1968 khoe ngay đã có những tác phẩm kịch ngắn được VTV3 dàn dựng và một số đang gửi dự thi. Lúc đó mới hiểu Thằng Bạn của mình đúng là có năng khiếu thật.
Xuân 2010 - HXNam K3
Đó là cái tết cuối cùng của khóa 3 ở Quế Lâm. Theo yêu cầu của Ban chỉ huy đại đội, mỗi trung đội phải có ít nhất một tiết mục tự biên tự diễn để tham gia vào buổi liên hoan đón tết toàn đại đội và chọn tiết mục hay tham gia đêm văn nghệ đón tết của toàn trường. Tôi ở trung đội 4, trung đội trưởng là Việt Hùng, phân công thế nào không biết mà một hôm Xuân Lăng gặp tôi bảo đi tập kịch. Tôi phản ứng và từ chối ngay nhưng X.Lăng thanh minh không phải V.Hùng phân công mà do chính hắn chọn tôi vì vở kịch là do hắn tự biên, hắn muốn tự diễn nhưng chẳng thằng nào trong trung đội chịu diễn cùng, bí quá hắn chọn tôi vì hai thằng thân nhau. Giận dữ và chửi thề, hắn chịu và nghe hết, rồi động viên cả vở kịch chỉ có ba nhân vật, tôi đóng thằng cảnh sát nói hai ba câu thôi và chỉ còn tôi mới chịu giúp hắn. Hết nước, thôi liều vì bạn !Nội dung vở kịch đại khái là "Sài Gòn ; Một Việt Cộng (VC) đang đem trong người tài liệu đến điểm hẹn ; Gặp lúc một thằng cảnh sát đi khám xét ;VC giác ngộ và đưa tài liệu cho chú bé đánh giày giữ giùm ; chú bé đánh giày đấu trí với thằng cảnh sát ; Thằng cảnh sát bỏ đi ; VC quay lại lấy tài liệu và cảm ơn chú bé đánh giày. ". Cuối cùng X.Lăng đóng chú bé đánh giày (vai khó nhất), hình như Cao Quốc Bảo đóng VC (vai khó nhì), còn tôi là thằng cảnh sát. Kịch của nó lại viết theo thể nhạc kịch, tôi chỉ còn nhớ chú bé đánh giày có đoạn hát thế này : "Đánh giày, đánh giày đi ! Tôi là chú bé đánh giày đây, sống lâu ngày ở nơi đô thành ! Giày trắng tôi đánh xi trắng, còn giày màu tôi dùng xi màu ! Nắng không phai, mưa không mờ ! Đánh giày, đánh giày đi!". Vai tôi đúng là chỉ có hai ba câu quát tháo, nhưng nó cũng bắt tập đi tập lại sao cho mặt mày dữ dằn, tiếng nói như cha người ta.
Diễn ở liên hoan đại đội, được chọn diễn đêm văn nghệ toàn trường. Thấy bạn mình sướng vì là "kịch tác gia" thì vui lây cho nó, chứ bản thân thì chán bỏ bà!
Mấy chục năm sau, gặp lại nhau ở Vũng Tàu, "kịch tác gia" của năm 1968 khoe ngay đã có những tác phẩm kịch ngắn được VTV3 dàn dựng và một số đang gửi dự thi. Lúc đó mới hiểu Thằng Bạn của mình đúng là có năng khiếu thật.
Xuân 2010 - HXNam K3
Thứ Năm, 28 tháng 1, 2010
"Phát triển" dưới con mắt một Trỗi con
T. T. Chiến mời mọi người xem cái này.
"Con gái mình vốn là lính của Đặng Kim Sơn, Trỗi dưới. Nó đang làm thạc sĩ bên Úc, xã hội học gì đó (mình chả hề muốn nó dính vào xã hội), gửi chú Sơn và nhân thể cho mình luôn. Mình không biết những tiếng Anh trong này, nhưng thấy cái nhìn của cháu lạ lạ…"
Cháu chào chú ạ,
Cháu Hà lớn bên CAP đây. Chú dạo này có khỏe không ạ? Cháu nghe mọi người kể chú thỉnh thoảng có ghé qua Trung tâm hỏi thăm Toilet paper nên cháu viết thư báo cáo tình hình cho chú đây. Cháu đang học Development Practice ở University of Queensland . Cháu thấy học nhiều cái rất hay, bây giờ có thời gian ngẫm lại những cái mình ở nhà vẫn cho nghiễm nhiên là đúng, mới thấy mình hồi xưa ngây thơ. (Bây giờ chắc cũng chỉ khá hơn một chút). Cháu có một vài suy nghĩ về phương hướng phát triển ở Việt Nam muốn chia sẻ với chú, chỉ cần chú đọc thôi, không cần hồi âm cũng được.
Từ trước đến nay chúng ta vẫn hô hào "công nghiệp hóa, hiện đại hóa" để đất nước "phát triển". Vậy "phát triển" là gì? Có vẻ như cách hiểu thông thường nhất vẫn là tiến lên cho bằng các nước phương Tây, tức là chúng ta giả định có một con đường tiến từ thấp lên cao, trong đó Việt Nam đang ở thấp và Tây ở cao. Để "phát triển" thì phải công nghiệp hóa, và theo như lập luận về Tam Nông của chú thì công nghiệp hóa trước hết phải đầu tư vào nông nghiệp, nông thôn. Như vậy "phát triển" ở đây đồng nghĩa với phát triển kinh tế, xóa đói giảm nghèo, thu hẹp khoảng cách bất bình đẳng. Kèm theo đó có thể có một số chỉ tiêu về giáo dục, y tế, v.v.
Nhưng trên thế giới có bao nhiêu dân tộc, mỗi dân tộc có một lịch sử khác nhau, văn hóa khác nhau, tại sao tất cả lại cần hướng tới một cái đích giống nhau? Những người làm trong ngành 'phát triển' chúng ta vào ngành với một lý tưởng rất cao thượng là giúp những người nghèo khổ, nhưng một câu hỏi chúng ta cần đặt ra là tại sao chúng ta lại nghĩ họ cần giúp đỡ? Vậy trước khi có chúng ta, họ sống trong đau khổ ư? Chúng ta tự giải thích cho sự can thiệp của chúng ta vào đời sống của họ bằng cách nhìn vào nửa vơi của cốc của họ: thu nhập họ kém hơn, họ không được đi học, họ không được ăn cơm ngon, không có dịch vụ y tế hiện đại, v.v. Nhưng chúng ta chưa bao giờ nhìn vào nửa đầy của cốc và tự hỏi: liệu có một cách 'phát triển' nào khác, ngoài cách 'phát triển' chúng ta thường hiểu không? Liệu xã hội truyền thống có cách hoạt động riêng của họ nằm ngoài cơ chế thị trường không? Liệu những phẩm chất như thật thà, đoàn kết, gắn bó cộng đồng có thể được giải thích bằng cái gì khác ngoài khái niệm "reciprocity" của kinh tế không?
Có một ví dụ vui như thế này: Có một quán nước ở Nhật, trong đó người đến mua trả tiền cho đồ mình gọi, nhưng lại nhận được đồ của người trước mua. Tức là nếu mình đến mua nước cam, mình sẽ trả tiền cho nước cam nhưng lại nhận được cốc sô cô la nong của người đến trước. Nếu theo đúng như lý thuyết về self-interest và rationality của kinh tế thì ai cũng chỉ gọi một cốc nước lọc để trả tiền ít nhất. Nhưng trên thực tế không ai làm thế, rất nhiều người gọi đồ uống đắt tiền để người sau, người hoàn toàn xa lạ với mình, được thưởng thức. Rõ ràng cần có một cái nhìn nhân tính hơn về con người, chứ không thể coi những phẩm chất đạo đức là cái gì đó quá lãng mạn trong nền kinh tế thị trường.
Cháu thấy sự tập trung vào phát triển kinh tế hiện tại rất nguy hiểm vì nó bỏ qua các yếu tố khác cũng hết sức quan trọng với đời sống con người. Amatyr Sen có nói "economic development should not be viewed as an end in itself but a means to achieve a wider set of objectives". Chỉ nên tập trung phát triển kinh tế nếu nó mang lại hạnh phúc cho con người. Bản thân chúng ta thường nghĩ giàu có sẽ mang lại hạnh phúc, nhưng con người (nhất là người Kinh) thường suy nghĩ như thế này: “Tôi phải làm việc chăm chỉ để đạt được thu nhập X, để mua được nhiều thứ hơn. Nhưng khi tôi đạt đến thu nhập X, tôi vẫn chưa thỏa mãn, rõ rang tôi phải cố hơn nữa để đạt được thu nhập Y”. Như vậy là sự thỏa mãn, sự hành phúc của con người không phải tỷ lệ thuận với phát triển kinh tế. Người giàu chưa chắc đã hạnh phúc hơn người nghèo. Vậy thì giàu lên để làm gì? Đây nghe có vẻ như một câu hỏi rất ngớ ngẩn, vì từ bé đến lớn chúng ta đều được dạy là lớn lên phải đi học, phải vào đại học, phải đi làm, phải giàu lên, nhưng chúng ta không bao giờ tự thách thức những giả định mà chúng ta coi là nghiêm nhiên này.
Cháu lấy ví dụ về người dân tộc thiểu số mà chúng ta thường coi là lạc hâu, nghèo đói, tự ti, lười biếng và ỷ lại. Chúng ta dung chính sách để ‘nâng’ họ lên ngang tầm của chúng ta. Chúng ta sử dụng một loạt thước đo do chúng ta đặt ra (mà đúng hơn nữa là do ‘Tây’ đặt ra) để đo họ và rút ra kết luận là họ đang ‘thụt lùi’. Cháu thấy những thước đo này giống như thi Olympic: nước nào chủ nhà thì nước đó được chọn môn chơi và thường đạt nhiều huy chương vàng nhất. Chúng ta nghĩ ra thước đo, đương nhiên chúng ta sẽ thắng. Nhưng chưa ai nhìn vào điểm mạnh của người dân tộc thiểu số (tất nhiên là tùy từng dân tộc, không thể vơ đũa cả nắm được): đoàn kết, khả năng hưởng thụ cuộc sống, trung thực, tự do v.v. Nếu chúng ta lấy những ‘chỉ tiêu’ này làm thước đo, chắc chắn chúng ta mới là những người kém phát triển.
Năm ngoái cháu có đi Bình Thuận làm Participatory Poverty Assessment, có nói chuyện với bà con người Raglay, J’Rai, Chăm. Lúc đầu họ than phiền về hoàn cảnh, cũng tự ti, nhưng khi cháu hỏi về văn hóa, hỏi “ở đây có vui không?” thì họ đều nói rất vui. Đi làm xong sang nhà bà con hàng xóm nói chuyện, sống trong rừng thì tự do, thoáng mát. Họ cũng không cần làm nhiều, vì họ tự hài long với cuộc sống của mình (cái mà người Kinh gọi là lười biếng và thiếu ý chí vươn lên). Trong khi cháu hỏi nhóm người Kinh không nghèo thì họ đều nói cũng không vui lắm, cuộc sống bình thường. Bản thân những người ‘giàu’ chúng ta, có mấy ai tự nhận là hạnh phúc. Đi làm cả ngày, tối về ăn cơm qua bữa, rồi người nào vào phòng người nấy. ‘Phát triển’ như vậy liệu có cô đơn quá không?
Thực ra trên thế giới có rất nhiều định nghĩa về phát triển, nhưng định nghĩa cuối cùng được chọn qua một quá trình giằng co về mặt chính trị. Người nào mạnh người đó có quyền định nghĩa phát triển, văn minh. Nếu xét về lịch sử ‘phát triển’ thì năm 1940 – 50, phát triển được coi là “phát triển kinh tế”, chỉ tiêu này do WB đặt ra. Sau đó cách định nghĩa này bị phê bình vì quá hạn hẹp, và UNDP đã phát triển thêm “Human Development Index” vào những năm 1980s. Đây là những ‘chỉ tiêu’ làm thước đo nhận loại. Nhưng ngoài những định nghĩa được công nhận này còn có một số cách định nghĩa khác như: “self-sustenance, self-esteem, and freedom” (Goulet) hoặc đối với cháu, “phát triển” có nghĩa là “khả năng mưu cầu hạnh phúc”. Vậy cháu nghĩ vấn đề phát triển hiện nay không phải là làm thế nào để kéo được những người ‘disadvantaged’ ra khỏi hoàn cảnh của họ, mà làm thế nào để họ được quyền định nghĩa ‘phát triển’ theo văn hóa, cách nhìn của họ. Đây là vấn đề chính trị, văn hóa, xã hội, chứ không nằm trong vòng kiểm soát của kinh tế nữa.
Cháu gửi kèm đây bài luận của cháu về Chương trình 135 giai đoạn, trong đó cháu lập luận là “nghèo đói” không phải là vấn đề cần giải quyết và chỉ tập trung vào nghèo đói có nghĩa là chúng ta đã bỏ qua những chỉ tiêu khác mà bản thân cộng đồng, dân tộc đó coi trọng. Vô hình chung, xóa đói giảm nghèo đã khiến người dân tộc thiểu số chỉ nhìn vào nửa vơi của họ và trở nên tự ti, ỷ lại. Cháu đọc thấy Viện mình có quỹ phát triển miền cao, vùng sâu vùng xa, nên cháu thử gửi bài xem có đóng góp được gì không.
Cháu nhớ hồi trước chú có kể cho bố cháu là sau khi chú tốt nghiệp Đại học nông nghiệp xong, chú viết một lá thư liệt kê 10 điểm yếu của trường. Thôi thì coi như đây là lá thư liệt kê điểm yếu của ‘phát triển’ của cháu vậy.:-).
Cháu mong chú khỏe.
Hà
"Con gái mình vốn là lính của Đặng Kim Sơn, Trỗi dưới. Nó đang làm thạc sĩ bên Úc, xã hội học gì đó (mình chả hề muốn nó dính vào xã hội), gửi chú Sơn và nhân thể cho mình luôn. Mình không biết những tiếng Anh trong này, nhưng thấy cái nhìn của cháu lạ lạ…"
Cháu chào chú ạ,
Cháu Hà lớn bên CAP đây. Chú dạo này có khỏe không ạ? Cháu nghe mọi người kể chú thỉnh thoảng có ghé qua Trung tâm hỏi thăm Toilet paper nên cháu viết thư báo cáo tình hình cho chú đây. Cháu đang học Development Practice ở University of Queensland . Cháu thấy học nhiều cái rất hay, bây giờ có thời gian ngẫm lại những cái mình ở nhà vẫn cho nghiễm nhiên là đúng, mới thấy mình hồi xưa ngây thơ. (Bây giờ chắc cũng chỉ khá hơn một chút). Cháu có một vài suy nghĩ về phương hướng phát triển ở Việt Nam muốn chia sẻ với chú, chỉ cần chú đọc thôi, không cần hồi âm cũng được.
Từ trước đến nay chúng ta vẫn hô hào "công nghiệp hóa, hiện đại hóa" để đất nước "phát triển". Vậy "phát triển" là gì? Có vẻ như cách hiểu thông thường nhất vẫn là tiến lên cho bằng các nước phương Tây, tức là chúng ta giả định có một con đường tiến từ thấp lên cao, trong đó Việt Nam đang ở thấp và Tây ở cao. Để "phát triển" thì phải công nghiệp hóa, và theo như lập luận về Tam Nông của chú thì công nghiệp hóa trước hết phải đầu tư vào nông nghiệp, nông thôn. Như vậy "phát triển" ở đây đồng nghĩa với phát triển kinh tế, xóa đói giảm nghèo, thu hẹp khoảng cách bất bình đẳng. Kèm theo đó có thể có một số chỉ tiêu về giáo dục, y tế, v.v.
Nhưng trên thế giới có bao nhiêu dân tộc, mỗi dân tộc có một lịch sử khác nhau, văn hóa khác nhau, tại sao tất cả lại cần hướng tới một cái đích giống nhau? Những người làm trong ngành 'phát triển' chúng ta vào ngành với một lý tưởng rất cao thượng là giúp những người nghèo khổ, nhưng một câu hỏi chúng ta cần đặt ra là tại sao chúng ta lại nghĩ họ cần giúp đỡ? Vậy trước khi có chúng ta, họ sống trong đau khổ ư? Chúng ta tự giải thích cho sự can thiệp của chúng ta vào đời sống của họ bằng cách nhìn vào nửa vơi của cốc của họ: thu nhập họ kém hơn, họ không được đi học, họ không được ăn cơm ngon, không có dịch vụ y tế hiện đại, v.v. Nhưng chúng ta chưa bao giờ nhìn vào nửa đầy của cốc và tự hỏi: liệu có một cách 'phát triển' nào khác, ngoài cách 'phát triển' chúng ta thường hiểu không? Liệu xã hội truyền thống có cách hoạt động riêng của họ nằm ngoài cơ chế thị trường không? Liệu những phẩm chất như thật thà, đoàn kết, gắn bó cộng đồng có thể được giải thích bằng cái gì khác ngoài khái niệm "reciprocity" của kinh tế không?
Có một ví dụ vui như thế này: Có một quán nước ở Nhật, trong đó người đến mua trả tiền cho đồ mình gọi, nhưng lại nhận được đồ của người trước mua. Tức là nếu mình đến mua nước cam, mình sẽ trả tiền cho nước cam nhưng lại nhận được cốc sô cô la nong của người đến trước. Nếu theo đúng như lý thuyết về self-interest và rationality của kinh tế thì ai cũng chỉ gọi một cốc nước lọc để trả tiền ít nhất. Nhưng trên thực tế không ai làm thế, rất nhiều người gọi đồ uống đắt tiền để người sau, người hoàn toàn xa lạ với mình, được thưởng thức. Rõ ràng cần có một cái nhìn nhân tính hơn về con người, chứ không thể coi những phẩm chất đạo đức là cái gì đó quá lãng mạn trong nền kinh tế thị trường.
Cháu thấy sự tập trung vào phát triển kinh tế hiện tại rất nguy hiểm vì nó bỏ qua các yếu tố khác cũng hết sức quan trọng với đời sống con người. Amatyr Sen có nói "economic development should not be viewed as an end in itself but a means to achieve a wider set of objectives". Chỉ nên tập trung phát triển kinh tế nếu nó mang lại hạnh phúc cho con người. Bản thân chúng ta thường nghĩ giàu có sẽ mang lại hạnh phúc, nhưng con người (nhất là người Kinh) thường suy nghĩ như thế này: “Tôi phải làm việc chăm chỉ để đạt được thu nhập X, để mua được nhiều thứ hơn. Nhưng khi tôi đạt đến thu nhập X, tôi vẫn chưa thỏa mãn, rõ rang tôi phải cố hơn nữa để đạt được thu nhập Y”. Như vậy là sự thỏa mãn, sự hành phúc của con người không phải tỷ lệ thuận với phát triển kinh tế. Người giàu chưa chắc đã hạnh phúc hơn người nghèo. Vậy thì giàu lên để làm gì? Đây nghe có vẻ như một câu hỏi rất ngớ ngẩn, vì từ bé đến lớn chúng ta đều được dạy là lớn lên phải đi học, phải vào đại học, phải đi làm, phải giàu lên, nhưng chúng ta không bao giờ tự thách thức những giả định mà chúng ta coi là nghiêm nhiên này.
Cháu lấy ví dụ về người dân tộc thiểu số mà chúng ta thường coi là lạc hâu, nghèo đói, tự ti, lười biếng và ỷ lại. Chúng ta dung chính sách để ‘nâng’ họ lên ngang tầm của chúng ta. Chúng ta sử dụng một loạt thước đo do chúng ta đặt ra (mà đúng hơn nữa là do ‘Tây’ đặt ra) để đo họ và rút ra kết luận là họ đang ‘thụt lùi’. Cháu thấy những thước đo này giống như thi Olympic: nước nào chủ nhà thì nước đó được chọn môn chơi và thường đạt nhiều huy chương vàng nhất. Chúng ta nghĩ ra thước đo, đương nhiên chúng ta sẽ thắng. Nhưng chưa ai nhìn vào điểm mạnh của người dân tộc thiểu số (tất nhiên là tùy từng dân tộc, không thể vơ đũa cả nắm được): đoàn kết, khả năng hưởng thụ cuộc sống, trung thực, tự do v.v. Nếu chúng ta lấy những ‘chỉ tiêu’ này làm thước đo, chắc chắn chúng ta mới là những người kém phát triển.
Năm ngoái cháu có đi Bình Thuận làm Participatory Poverty Assessment, có nói chuyện với bà con người Raglay, J’Rai, Chăm. Lúc đầu họ than phiền về hoàn cảnh, cũng tự ti, nhưng khi cháu hỏi về văn hóa, hỏi “ở đây có vui không?” thì họ đều nói rất vui. Đi làm xong sang nhà bà con hàng xóm nói chuyện, sống trong rừng thì tự do, thoáng mát. Họ cũng không cần làm nhiều, vì họ tự hài long với cuộc sống của mình (cái mà người Kinh gọi là lười biếng và thiếu ý chí vươn lên). Trong khi cháu hỏi nhóm người Kinh không nghèo thì họ đều nói cũng không vui lắm, cuộc sống bình thường. Bản thân những người ‘giàu’ chúng ta, có mấy ai tự nhận là hạnh phúc. Đi làm cả ngày, tối về ăn cơm qua bữa, rồi người nào vào phòng người nấy. ‘Phát triển’ như vậy liệu có cô đơn quá không?
Thực ra trên thế giới có rất nhiều định nghĩa về phát triển, nhưng định nghĩa cuối cùng được chọn qua một quá trình giằng co về mặt chính trị. Người nào mạnh người đó có quyền định nghĩa phát triển, văn minh. Nếu xét về lịch sử ‘phát triển’ thì năm 1940 – 50, phát triển được coi là “phát triển kinh tế”, chỉ tiêu này do WB đặt ra. Sau đó cách định nghĩa này bị phê bình vì quá hạn hẹp, và UNDP đã phát triển thêm “Human Development Index” vào những năm 1980s. Đây là những ‘chỉ tiêu’ làm thước đo nhận loại. Nhưng ngoài những định nghĩa được công nhận này còn có một số cách định nghĩa khác như: “self-sustenance, self-esteem, and freedom” (Goulet) hoặc đối với cháu, “phát triển” có nghĩa là “khả năng mưu cầu hạnh phúc”. Vậy cháu nghĩ vấn đề phát triển hiện nay không phải là làm thế nào để kéo được những người ‘disadvantaged’ ra khỏi hoàn cảnh của họ, mà làm thế nào để họ được quyền định nghĩa ‘phát triển’ theo văn hóa, cách nhìn của họ. Đây là vấn đề chính trị, văn hóa, xã hội, chứ không nằm trong vòng kiểm soát của kinh tế nữa.
Cháu gửi kèm đây bài luận của cháu về Chương trình 135 giai đoạn, trong đó cháu lập luận là “nghèo đói” không phải là vấn đề cần giải quyết và chỉ tập trung vào nghèo đói có nghĩa là chúng ta đã bỏ qua những chỉ tiêu khác mà bản thân cộng đồng, dân tộc đó coi trọng. Vô hình chung, xóa đói giảm nghèo đã khiến người dân tộc thiểu số chỉ nhìn vào nửa vơi của họ và trở nên tự ti, ỷ lại. Cháu đọc thấy Viện mình có quỹ phát triển miền cao, vùng sâu vùng xa, nên cháu thử gửi bài xem có đóng góp được gì không.
Cháu nhớ hồi trước chú có kể cho bố cháu là sau khi chú tốt nghiệp Đại học nông nghiệp xong, chú viết một lá thư liệt kê 10 điểm yếu của trường. Thôi thì coi như đây là lá thư liệt kê điểm yếu của ‘phát triển’ của cháu vậy.:-).
Cháu mong chú khỏe.
Hà
Thứ Hai, 25 tháng 1, 2010
Đăng ký:
Nhận xét (Atom)