Bài viết của Tạ Chiến

 XẺ  DỌC  TRƯỜNG  SƠN ... 

                   Theo lời kể của một lính Trường TSQ Nguyễn văn Trỗi . 

    Một tối tháng tư /2016 , tôi và Lê Đoàn ngồi quán ăn Tri kỷ ở đường Trần Não - Quận 2 ngay cạnh sông Sài gòn . Nước sông đang lên , tàu khách du lịch , tầu hàng ... Vẫn qua lại thật nhộn nhịp mặc cho sự cố Sà lan đâm gãy nhịp Cầu Ghềng tháng trước ,  

        Gió sông thổi mát rượi . Sài gòn về đêm chan hòa ánh điện . 

     Lê Đoàn nhớ lại và kể tôi nghe chuyện vượt Trường sơn mấy chục năm về trước : 

1 / - Năm 1966 , sau khi học xong khoá huấn luyện trinh sát đặc công ở Sơn tây , Lê Đoàn được biên chế vào Tiểu đoàn bộ binh do Đại uý Phan Đỡi làm tiểu đoàn trưởng ,  bổ sung vào chiến trường miền nam . 

     Ngày tạm biệt Miền bắc là những ngày đầu đông . Cái rét năm đó thật khắc nghiệt . Mưa phùn gió bấc như tiễn chân đoàn quân ra trận đến tận tuyến lửa khu bốn . 

    Không khí chiến tranh thật buồn  . Ga Vinh bị máy bay Mỹ dội bom thật tang thương . Mái ga chính bị đổ sụp , những toa xe và những thanh tà vẹt nằm chỏng chơ bên vệ các hố bom chi chít . Những công nhân bốc vác , nhân viên Bẻ ghi ...lầm lũi làm việc trong ánh đèn bão hiu hắt ... Một màu xám xịt bao trùm cả không gian . 

      Năm đó , đi chiến trường còn được giữ bí mật . Nhiệm vụ đi B như một chuyến đi đặc biệt mà khi khoác ba lô trên vai , người lính chiến mới hiểu ngày trở về sẽ dài vô tận . 

     Tiểu đoàn của Lê Đoàn phần lớn lính Hà nội . Cái chất hào hoa của lính Thủ đô cũng khác . Ngoài xin phép cấp trên cho Tiểu đoàn đem theo cây đàn ghi ta , trong ba lô của  lính còn có truyện , tiểu thuyết nổi tiếng như : Ruồi trâu , Thép đã tôi thế đấy , Vượt sông Áp lục ... , hay cuốn sổ tay giấy đen,  ghi những dòng lưu niệm , những bài thơ nổi tiếng đương thời của Nguyễn đình Thi , Xuân Diệu , Tố Hữu ... . hay dán tấm hình người bạn gái cùng học . 

      2 / -   Tất cả chấm dứt ở Quảng Bình . Toàn thể Tiểu đoàn chuyển sang chế độ " Đi không dấu , Nấu không vết " , bí mật hoàn toàn . 

     Toàn bộ thư từ . Sách vở , tư trang ... liên  quan đến Miền bắc gửi lại . Cả đơn vị trang bị như Quân giải phóng , mũ Tai bèo , Dép Râu , ba lô con cóc , và cây gậy chống đi đường . 

       - Tao khóc mày ạ ! Nhớ nhà , nhớ bạn bè , nhớ cả bàn tay nắm chặt của Nguyệt , đứa bạn gái ngồi cùng bàn với tao ở Trường cấp 3 Nguyễn gia Thiều - Gia lâm khi tiễn tao lên ô tô . 

     Cả súng đạn , tư trang , bao gạo nặng gần 30 ký đè lên đôi vai gầy của thằng học trò mảnh khảnh như tao ... Đấy chưa kể , phải dìu thêm thằng ốm , gục trên đường . 

       Đúng là nhờ những tháng ngày tập luyện ở ngoài bắc , cứ chập tối đeo ba lô 30 kg gạch , hành quân leo núi Tam đảo . Nếu không thì chỉ có bò chứ không lê nổi đôi chân ... 

     Cũng phải nói , công tác tuyên truyền hay thật . Làm gì có chuyện " Đường ra trận mùa này đẹp nhất " , hay " Trên đỉnh Trường sơn ta hát " , đấy là những năm sau này , còn thời tao lầm lũi đi và đi ... theo đường mòn trên đỉnh núi  mà thấy máy bay Trinh sát OV10 vè vè bay dọc theo triền núi ngay ở dưới chân . OV10 bay dai dẳng lắm , loa chiêu hồi ra rả suốt ngày . 

     Thỉnh thoảng lại bị trận mưa bụi hoá chất , do Tụi Mỹ thả các túi bột trên các cánh rừng , được gió bay tứ tung , hít vào là ho sặc sụa , ngứa ngáy khắp người ...

     Còn cây Nhiệt đới do Máy bay rải chi chít khắp nơi , thực chất là thiết bị thu phát điện tử , trông giống như cây con được thả suốt rừng Trường sơn để thu thập mọi hoạt động của ta . Vì thế , cả hàng quân đi lặng im như ngậm tăm , không dễ ăn Pháo bầy , hay máy bay ném bom  do Cây nhiệt đới phát hiện , 

     Lê Đoàn bỗng đăm chiêu , giọng xúc động : 

        - Trên đường lính chết nhiều lắm mày ơi . Đủ kiểu , đủ tư thế do sốt rét ác tính . Do lạc đường , chết đói và cả tê liệt ý chí , tự sát , tự thương ...tao cũng nhụt chí lắm . Nhưng cứ nghĩ đến bố mẹ , bạn bè lại nuốt nước mắt mà đi . Mày biết rồi đấy , mang tiếng B quay thì nhục lắm , cả nhà chắc chẳng dám nhìn mặt ai , chỉ có nước độn thổ .. 

        Giọng Lê Đoàn bỗng vui hẳn lên ; 

       - Mà hay nhất là Cái gậy chống hành quân . Hồi đó chưa có Bài Hát " Chiếc gậy Trường sơn " của Phạm Tuyên đâu . Không có cây gậy ấy thì tụi tao chết , 

        Mày biết không , khi đi thì chống tạo đà cho đôi chân , lúc ùn đội hình thì hai tay cầm gậy tì trước ngực , tạo thành cây chống cho đỡ mỏi . 

        Khi có lệnh dừng nghỉ đứng , thì chống gậy dưới đáy Ba lô , tạo thế chân kiềng , ngả lưng tại chỗ ra sau ,  năm mười phút thôi , nhưng thật dễ chịu ...

            Bây giờ nghĩ lại những năm tháng vượt Trường sơn những năm đó tao vẫn thấy còn kinh khủng và khắc nghiệt . Sau Mậu thân 1968 , việc đi B trở nên công khai , hệ thống đường Trường sơn được hoàn chỉnh và củng cố ... 

           Tao thấy Tố Hữu viết đúng thật : 

                         Trường sơn Đông nắng Tây mưa 

                          Ai chưa đến đó thì chưa thấy mình 

Tiểu đoàn Đặc công của tụi tao hành quân đúng 4 tháng 10 ngày  thì đến địa phận Tỉnh Gia lai . Đại đội tao được cắt lại , biên chế cho Tỉnh đội Gia lai bám đánh đường 19 , con đường huyết mạch nối Tây nguyên với duyên hải Miền trung . 

     Thật lạ , ở chiến trường luôn tiếp xúc với sống chết thì không nghĩ gì nữa . Thanh thản đi vào từng trận đánh . Coi cái chết cứ như không ! 

      Còn lại , tiểu đoàn tiếp tục hành quân vào chiến trường B2 , miền đông Nam bộ . 

  Chín năm bám địa bàn Tây nguyên đến khi giải phóng Miền nam 1975 , đại đội tao còn sống một nửa ... 

  

    3 / - Lê Đoàn ngừng lại , rồi nói như tự sự : 

      - Lại sắp sửa đến 30/4 rồi , Chiến  tranh thế mà đã lùi xa hơn 40 năm , Nhưng với những thằng lính chiến như tao khó quên ký ức hào hùng dạo ấy , 

      Khi nào rảnh , tao kể mày nghe chuyện " Cứt Mỹ Cứt Ngụy " cho mà nghe . Lính ta ở Tây nguyên thằng nào cũng biết , không biết điều ấy thì gia đình ở hậu phương dễ nhận Giấy báo tử lắm . 

      Lê Đoàn cười , nụ cười thật hiền và trong sáng ... Nụ cười vẹn nguyên chất Lính của anh . 

                                  Sài gòn những ngày tháng 4 /2016 

Tản văn của Trường Chiến

Lão Chim sâu của tôi

      (Văn nghệ quân đội tháng 5-2014)

Năm 2004, tôi nhập vào đoàn người đông đảo “hành hương” lên Điện Biên. Đồi A1 nắng chang chang, mấy anh già “bẩy sọi” mang cờ “Cựu chiến binh xã…” ở Hải Dương, mồ hôi nhễ nhại trong quân phục dầy cộp ra sức lấy thế chụp ảnh, sửa lại quân hàm lệch chải đầu xong lại tách tách. Nghe người hướng dẫn kể xưa đào hầm thế nào, đánh bộc phá ra sao, những gương mặt già lão háo hức. Đeo toàn trung úy, có người oai vệ như thủ trưởng trước hàng quân, có người cù mì lành hiền tỏ ra “ba linh thôn” đã lâu. Một ông lão bé như cái kẹo lẩy bẩy cứ bị nhắc nhở đứng dưới cờ thì phải ngay ngắn chứ nhẩy qua hào ngã mẹ nó giờ, phản ứng rất rúm ró. Nguyễn Trọng Chức ở báo Tuổi trẻ ngắm nghía mãi, thốt lên“Tôi buồn cười quá, ông này…”.

Có một cái gì đó bật ra. Con người này giữ “vị trí vai trò” gì trong cuộc chiến vĩ đại? Chắc chắn chẳng nên công trạng to nhớn được, và bình thời cũng hay bị người khác cười cợt - có thể ác ý hoặc trìu mến. Một kiểu “con người bé nhỏ” chịu thua thiệt trường kỳ. Nhưng lại ngộ nghĩnh. Viết về ông này phải có giọng dí dỏm, điêu điêu một chút, khi cần thì phóng đại ra. Đây sẽ là truyện nhân vật, lấy tâm lý, tính cách làm chính để bật lên cái ý định nói, những sự kiện to lớn chỉ làm nền. Và vấn đề nên giấu đi, để người đọc nhớ được nhân vật là tốt nhất.

Đêm ấy về khách sạn tôi đòi ngủ riêng, lấy giấy bút viết. Mươi dòng thì tắc. Nghĩ đến anh già run rẩy lập cập nhẩy qua hào vẫn buồn cười. Một hình ảnh đáng mến. Những dư âm như vậy, cùng thiên nhiên Tây Bắc mạnh mẽ, làm cả xe khoái chí, suốt cuộc đi chơi toàn hát những bài “chế” của lính tráng, kiểu “Lắc la lắc lư đoàn quân ra Bắc đồng bào thắc mắc sao các anh trở về. Sốt rét chúng ông mới về ốm gần chết chúng ông mới về…” và “Nẳm tay mạ hỏi mỳ chính con đâu”. Về nhà rồi cứ ám ảnh “tương quan” giữa bé nhỏ với vĩ vĩ đại. Người như lão thường gặp cực đoan khác trong đời sống, ví như vợ dễ là tháo vát, đanh đá, to béo. Đứng ngồi đi lại giữa nhân gian, thể nào lão cũng va đụng phải oai vệ bố tướng, cứ khép mình lại, dần dần hình thành một bản tính thứ hai, để tự vệ. Con người có cái gì – dầu là sự nhún nhường - tự vệ thì giữ được cho mình cái riêng, những ưa thích với ghét bỏ riêng. Đằng sau vẻ rúm ró phải là cái rất đặc biệt, tuy không nổi lên “hoành tráng lệ”.

Cần phải nói thêm, là tôi làm báo, đã vài lần lên Điện Biên, biết thế nào là “tằng cẩu”, “nậm pịa”, “chẩm chéo”, “lạp”, tiết canh gà tiết canh chó rêu suối xơi cả, trò chuyện có thể đưa đẩy vài câu “Sống chụ son sao”. Rất thích vẻ đẹp của đàn bà Thái nhưng họ thách uống rượu thì bẹp như gián. Và có hai cậu ruột, anh cùng mẹ khác cha, anh cùng cha khác mẹ, chị dâu từng là lính Điện Biên. Tôi đeo binh nhất 9 năm, phụ cấp leo từ 6 lên 23 đồng.

                                                    *

Những cơn cớ khác, “có họ”, kéo đến dần dần. Hơn bốn mươi năm trước, anh bạn Trần Chí Thọ vào núi gặp ông lão làm thơ, rằng

Ông nông dân ngày ngày đi nhặt phân

Cần mẫn, chuyên cần như con ong con kiến

Nếu trường hợp nhặt được ba mươi cân

Thì ngồi rung đùi, vuốt râu như ông đại tá

Một ông khác hay bị vợ đánh, luôn miệng rủa chết đi chết đi, đến lúc vợ lăn quay ra thì đêm đêm lại ti tỉ khóc. Nông thôn nhiều chuyện công – tội không thỏa đáng, cứ phải có một đấng bậc nào đấy đứng ra “cứu xét”. Mâu thuẫn tộc họ, phe giáp nhiều vô kể, xông cả vào chính quyền. Một con người bé nhỏ sống trong đó thời phải ôm đầu mần thinh, ra lời nào chết lời nấy. Chim sâu, từng có những hy sinh thầm lặng, ác liệt, hay bị chìm xuống, còn lại là những “biểu tượng” hoành tráng kiểu sân khấu. Dư âm sau một thắng lợi như thế rất sẵn, nhưng vẫn cần thiết; nghĩa là câu chuyện không nhất thiết phải bi lụy hoặc căng thẳng, cứ theo ông lão ngộ nghĩnh mà nương.

Lão còn khác người là không biết giấu những ý nghĩ trong đầu, không theo nếp làng nếp xã hội được. Người ốm lâu năm ra đi, lão coi là sự giải thoát. Nhiều người nghĩ vậy nhưng cái đứa ra miệng thể nào cũng ăn đòn.

Chim sâu nhập đoàn hành hương, tức là ra khỏi làng. Một mặt là trật tự quân ngũ, già cả thì trung úy vẫn phải dưới trung tá huống hồ “phó binh nhì”. Mặt khác ông được tự do hơn, thả cái bản năng hồn nhiên của mình vào thiên nhiên tươi tắn. “Đệ nhất Lai Châu măng đắng tắm truồng”, đàn bà uống rượu như thuồng luồng, duyên dáng kiểu chưa bị “giáo hóa” thành bà cán bộ. Tây Bắc không thiếu những “tình huống” như vậy. Và thành phố Điện Biên chật ních những số phận, giờ “thêm” cả karaoke ôm gội đầu ôm, hấp dẫn con người bị cấm đoán trong lũy tre làng vô tả. Ông lão vô tâm có quan niệm đạo đức khác người của tôi, chả bị gò bó nữa, không sa vào thì chả nhẽ ra không bình thường.

Còn các nhân vật khác bên cạnh Chim sâu, cần phải đắp điếm những gì tương phản, cho nó nổi bềnh tính cách lão lên. Những ông hay đọc báo rồi ra đám đông tái bản mồm, những ông “ba linh thôn” lâu lắm, họp phụ lão còn hô “Chấn chỉnh trang phục!” sẵn quá, cứ như quơ tay là túm được. Họ là gia vị, điểm xuyết cho Chim sâu. À, cái tên này “tự dưng” xuất hiện, là vì tôi cứ nghe nó hót mãi, rất thích, ngửa mỏi cổ mới thấy, chỉ là cái chấm chuyền cành nhanh thoăn thoắt. Một loài chim hay đùa, hẳn thế…

                                           *

Phần kết thật sự phân vân, kéo thêm vẫn được vì cuộc hành hương còn tiếp tục. Nhưng nghĩ dài nữa nó loãng, mình “hết chuyện” rồi. Bèn đóng lại. “Hoa nước” xong, tôi không thấy nó hơn gì những cái khác của mình. Đưa nhà văn Hòa Vang, anh bảo “Đây là truyện ngắn hay nhất của ông”. Rồi tạp chí Văn nghệ quân đội in, cắt đoạn Chim sâu táy máy chị gội đầu. Và cuối năm thưởng một triệu đồng. Nhiều người bảo nó duyên dáng, hóm hỉnh.

Vậy là con mình đẻ ra, thấy nó xanh xanh tròn trĩnh, người khác lại nhìn ra tim tím vuông vuông. Cái sự vênh nhau ấy rất đỗi bình thường, đem lại cho người viết khi sượng sùng lúc thú vị.

                                                              Trần Chiến

Bài viết hưởng ứng kỷ yếu K3

"KHÓA 3 NGUYỄN VĂN TRỖI TRÊN TỪNG CÂY SỐ"  là bài viết hưởng ứng Kỷ Yếu K3 của bạn Hồ Bắc đã được đăng 2 kỳ trên blog "Bạn Trường Trỗi". Mời các bạn quan tâm nháy chuột vào tiêu đề bài báo ở trên để đọc. 

Táo Mèo

Truyện rất dài của TTC (không phải Thành Công)

1. Tăng lên tầu Ninh Đàm, toa số 6, chỗ ngồi tốt gần cửa sổ, nhìn theo hướng sẽ đến. Thu xếp xong cái túi đồ thì ngồi thừ lần mần cơn cớ mình ra đi ngày Tết. Giá tầu chạy sớm ông đã chả phải loay hoay với ý nghĩ nên xuống, quay về nhà thu lu đợi xuân hay cứ dấn mình vào chỗ chẳng biết có cái quái gì nó sẽ đón. Tăng dậy ở D., trường đại học có tiếng cả nước, cho ra lò khối sinh viên nay đã nên danh giá. Thời buổi đòi hỏi cán bộ phải có bằng cấp, D. thêm nhiệm vụ đào tạo trên đại học. Hơn lúc nào hết, những công chức tỉnh thành ngành, các uỷ ban… ham học đến thế. Việc làm không hết, kèm thêm thu nhập, giảng viên D. chuyên cần kèm cặp hướng dẫn, săng sái bảo vệ học viên trong các cuộc phản biện. Cứ mỗi năm, mỗi chu kì năm năm, báo cáo của trường lại dầy thêm thành tích đào tạo nguồn nhân lực cho đất nước. Được phong giáo sư năm 53 tuổi, Tăng vào loại “nhiều tiềm năng” ở trường, ngất ngưởng một chuyên ngành, ngồi trong vài bốn hội đồng giám khảo. Thỉnh thoảng tỉnh thành này, ban bộ nọ mời ông tham gia nghiệm thu những đề tài đang đẻ ra vô ối. Cứ ngồi đấy tằng tằng chấm cháp, tằng tằng phán bảo, phê bình, uốn nắn một chút, và nhiều hơn, là “khẳng định các giá trị tích cực”, ông sẽ ấm thân lắm. Nói lộc ăn hết đời thì hơi xa, nhưng đến bẩy mươi thì thừa sức. Bởi giáo sư thì coi như chả phải nghĩ đến hưu hắt, tuổi tác cống hiến kéo ra như sợi dây chun, được đến đâu tuỳ thuộc vào vô khối quan hệ trên đời. Vậy mà bỗng nhiên giở giói. Chán việc. Không ưa chủ tịch hội đồng nghiệm thu này, ghét mặt thằng nghiên cứu sinh nọ. Lười lĩnh các cuộc “trao đổi để đi đến thống nhất”. Có những câu hỏi đột nhiên bật ra: “Giời ơi, dốt thế này mà sẽ lãnh đạo một tỉnh á?”, “Sao ông S. có thể trắng trợn hoan hô một quan điểm sai lệch đến vậy nhỉ?”… Sự kính trọng đồng nghiệp giảm dần. Tệ nhất, là thấy cái tinh thần trí thức trong mình, quanh mình đang nghi ngút bốc hơi. Không phải Tăng thiếu tự tin vào các đánh giá chủ quan, nhưng ông chả bao giờ bảo vệ được chúng. Không nói thì như bị đầu độc, nói ra luôn là thiểu số, có khi gàn dở đến điên rồ. Gần đây nhất, khi lập một dự án vài chục tỉ có mục đích yêu cầu rất hoành tráng, chính quyền thành phố không vời Tăng tư vấn nữa. Tại những câu ấy câu nọ mình đã “phát” trong kì này cuộc kia, hẳn thế. Vắng mình thì chợ vẫn đông mà, có khi còn vui hơn. Nhìn giáo sư A. nổi tiếng to mồm “trung ngôn nghịch nhĩ” mà xem, sau khi được đi tham quan dăm nước đã chẳng đóng góp toàn những “ý kiến xây dựng” là gì.
Xem toàn bài>>